Sözlük

AI araçlarını değerlendirirken sık karşına çıkan terimlerin kısa tanımları.

• LLM (Büyük Dil Modeli)

  LLM (Büyük Dil Modeli), internetteki milyarlarca metin verisiyle eğitilmiş, insan dilini anlayıp üretebilen çok gelişmiş bir bilgisayar programıdır. ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının çoğu, arka planda bir LLM sayesinde çalışır. devamı →

• Vektör Veritabanı

  Vektör Veritabanı, metin, görsel veya ses gibi verilerin sayısal karşılıkları olan "embedding"leri depolayan ve bu embeddingler arasında hızlıca benzerlik arayan özel bir veritabanı türüdür. Şirketinin tüm dokümanlarını buraya yükleyip,… devamı →

• Prompt Mühendisliği

  Prompt Mühendisliği, yapay zekadan istediğin en iyi ve en doğru cevabı alabilmek için ona verdiğin talimatları (promptları) en etkili şekilde tasarlama sanatıdır. Bu, sadece bir soru sormak yerine, yapay zekayı yönlendiren detaylı ve… devamı →

• Few-shot

  Few-shot öğrenme, yapay zeka modellerine bir görevi veya formatı öğretmek için çok az sayıda örnek kullanma yöntemidir. Yani, bir metni belirli bir tarzda çevirmesini istiyorsan, modele 2-3 adet örnek çeviri vererek istediğin çıktıyı alabilirsin. devamı →

• API

  API (Uygulama Programlama Arayüzü), farklı yazılımların birbiriyle konuşmasını, veri alıp vermesini sağlayan bir tür tercüman veya sipariş defteridir. Bu sayede uygulamalar, birbirlerinin özelliklerini kendi içlerinde kullanabilir. devamı →

• Özyo (Stochastic Parrot)

  Özyo (Stochastic Parrot), yapay zekanın aslında söylenenleri veya yazılanları anlamadan, sadece istatistiksel kalıplara dayanarak kelimeleri tekrarladığı veya bir araya getirdiği eleştirel bir yaklaşımdır. Bu terim, özellikle büyük dil… devamı →

• KVKK ve AI

  KVKK (Kişisel Verileri Koruma Kanunu) ve AI, yapay zeka sistemlerinin kişisel verileri işlerken uyması gereken Türk yasal düzenlemelerini kapsar. Kısacası, yapay zeka araçlarını kullanırken kişisel verilerini nasıl koruman gerektiğini… devamı →

• Bağlam Penceresi (Context Window)

  Bağlam Penceresi, yapay zeka modellerinin bir anda işleyebildiği, yani "hatırlayabildiği" metin veya veri miktarının üst limitidir. Bu limit, modelin sana ne kadar uzun bir konuşmada veya belgede tutarlı cevaplar verebileceğini belirler ve… devamı →

• Zero-shot

  Zero-shot öğrenme, bir yapay zeka modeline daha önce hiç görmediği bir görevi veya kavramı, ona özel bir örnek vermeden sadece talimatla öğretme ve yaptırma yeteneğidir. Örneğin, ChatGPT'ye "şu makaleyi özetle" dediğinde, daha önce hiç… devamı →

• Sıcaklık (Temperature)

  Sıcaklık (Temperature), yapay zekanın sana cevap verirken ne kadar yaratıcı, çeşitli veya rastgele davranacağını belirleyen önemli bir ayardır. Bu ayar, çıktının ne kadar tahmin edilebilir ve tutarlı olacağını veya ne kadar özgün ve… devamı →

• Çok Modlu (Multimodal)

  Çok Modlu (Multimodal) yapay zeka, metin, görsel, ses veya video gibi farklı bilgi türlerini aynı anda algılayıp işleyebilen sistemlerdir. Bu sayede, tek bir model üzerinden karmaşık bilgileri yorumlayabilirler. devamı →

• Açık Kaynak Model

  Açık Kaynak Model, yapay zeka modelinin kodlarının, eğitim verilerinin ve nasıl çalıştığının herkesin erişimine açık olduğu, incelenebildiği ve serbestçe kullanılabildiği bir yapıdır. Bu sayede, Llama veya Mistral gibi modelleri kendi… devamı →

• Token/Saniye

  Token/Saniye, bir yapay zeka modelinin saniyede kaç adet "token" (kelime parçası veya karakter grubu) üretebildiğini gösteren bir hız ölçütüdür. Bu değer ne kadar yüksek olursa, AI'dan cevap almak için o kadar az beklersin ve işlerin o kadar hızlı hallolur. devamı →

• Rate Limit

  Rate Limit, bir API'ye veya yapay zeka hizmetine belirli bir zaman diliminde (örneğin saatte) gönderebileceğin istek sayısının üst sınırıdır. Bu sınır, sistemin aşırı yüklenmesini engellemek ve herkese adil bir kullanım hakkı sunmak için konulur. devamı →

• Jailbreak

  Jailbreak, yapay zeka modellerinin sana normalde vermeyeceği, etik veya güvenlik kurallarına takılan cevapları almak için uygulanan bir yöntemdir. Yani, AI'ın kendi koyduğu veya geliştiricilerin belirlediği sınırları zorlayarak, istenmeyen… devamı →

• Fine-tune (İnce Ayar)

  Fine-tune (İnce Ayar), genel bir konuda eğitilmiş büyük bir yapay zeka modelini, kendi özel verilerinle tekrar eğiterek ona özel yetenekler kazandırmaktır. Bu sayede, model senin kurumsal tonunda ve jargonunda yazabilir veya sana özel… devamı →

• Difüzyon Modeli

  Difüzyon Modeli, rastgele bir gürültüden yola çıkarak adım adım anlamlı görseller üreten bir yapay zeka teknolojisidir. Midjourney ve Stable Diffusion gibi popüler görsel üretim araçlarının temelinde bu teknoloji yatar ve sana hayalindeki… devamı →

• Ses Klonlama

  Ses Klonlama, elindeki kısa bir ses kaydını kullanarak, o kişinin ses tonunu ve konuşma tarzını taklit eden yapay bir ses üretme teknolojisidir. Bu sayede, sanki o kişi konuşuyormuş gibi yeni metinleri seslendirebilirsin. devamı →

• Deepfake

  Deepfake, yapay zeka kullanarak bir kişinin yüzünü veya sesini başka bir videoya veya ses kaydına gerçekçi bir şekilde yerleştiren, sahte içerik üretme teknolojisidir. Seçim dönemlerinde sahte siyasetçi videoları gibi örnekleri… devamı →

• Watermark (Filigran)

  Filigran (Watermark), yapay zeka tarafından üretilen bir içeriğin -görsel, metin veya ses fark etmez- içine, sıradan bir kullanıcı olarak senin fark edemeyeceğin ama özel programların kolayca anlayabileceği gizli bir işaretin… devamı →

• Prompt

  Prompt, yapay zeka modellerine verdiğin komut veya soru metnidir. Modelin sana vereceği cevabın kalitesi, bu prompt'un ne kadar net ve iyi yazıldığına doğrudan bağlıdır. devamı →

• Token

  Token, yapay zeka dil modellerinin metinleri anlayıp üretmek için kullandığı en küçük anlamlı birimdir. Türkçe'de ortalama bir kelime, genellikle 2-3 token'a denk gelir. devamı →

• Fine-tuning

  Fine-tuning, önceden eğitilmiş büyük bir yapay zeka modelini alıp, onu senin elindeki daha küçük ve özel bir veri kümesiyle ek bir eğitime tabi tutarak, belirli bir göreve veya istediğin bir dile/tona uyarlama sürecidir. Bunu, genel bir… devamı →

• RAG (Retrieval-Augmented Generation)

  RAG (Retrieval-Augmented Generation), yapay zeka modellerinin sana cevap verirken sadece kendi eğitimindeki ezber bilgilerle yetinmeyip, harici bir kaynaktan ilgili bilgileri çekip kullanarak daha doğru, güncel ve bağlama uygun yanıtlar… devamı →

• AI Agent

  AI Agent, senin ona verdiğin bir hedefi gerçekleştirmek için kendi kendine adımlar atabilen, plan yapabilen ve farklı araçları kullanabilen akıllı bir yazılımdır. Yani, ona "şu işi hallet" dediğinde, ne yapması gerektiğini kendi başına… devamı →

• Embedding

  Embedding, metin, görsel veya ses gibi farklı türdeki verilerin bilgisayarın anlayabileceği sayısal kodlara, yani vektörlere dönüştürülmesidir. Bu sayede, benzer anlam taşıyan veriler sayısal olarak da birbirine yakın durur ve yapay zeka… devamı →

• Hallüsinasyon

  Hallüsinasyon, yapay zekanın aslında var olmayan veya yanlış olan bilgileri, sanki doğruymuş gibi kendinden emin bir şekilde üretmesidir. Örneğin, ChatGPT sana hiç yazılmamış bir kitabın adını veya var olmayan bir olayın detaylarını doğruymuş gibi anlatabilir. devamı →